अंधश्रध्दा आणि रूढी परंपरांच्या जोखडात अडकलेल्या, गुलामगिरीचे जीणे समाजाने लादलेल्या भारतीय महिलांना सामाजिक आणि माणुसकीचे न्याय्य हक्क मिळवून द्यायसाठी आपले जीवन समर्पित केलेल्या राजा राममोहन राय यांची आज 237 वी जयंती! पतीच्या निधनानंतर पत्नीला जिवंत सती जायच्या दुष्ट प्रथेवर कायदेशीर बंदी आणली गेली, ती राय यांच्याच चळवळीने, या पलीकडे भारतीयांना त्यांच्या कार्याची फारशी माहिती नाही. समाज प्रबोधनाचा पाया त्यांनीच बंगाल राज्यात घातला.

सध्या भारताच्या दौऱ्यावर आलेले चीनचे पंतप्रधान ली कचियांग, यांच्या जीवनातला आणि राजकारणातला प्रवास थरारक आहे. या पदापर्यंत पोहोचायसाठी त्यांनी तब्बल तीस वर्षे पक्षात सामान्य कार्यकर्त्यापासून कार्य केले आहे. 57 वर्षे वयाच्या कचियांग यांचा जन्म 1955 मध्ये अनख्वै प्रांतात झाला. त्यांचे वडील सरकारी नोकरीत होते. त्यांच्या घरची परिस्थिती बेताचीच होती. "कम्युन'मध्ये राहून कचियांग यांनी आपले माध्यमिक शिक्षण पूर्ण केले.

देशातले पोलीस सर्वसामान्य जनतेचा छळ करतात आणि गुंडांना संरक्षण देतात. त्यांच्यावर सरकारचा वचक राहिलेला नाही. कायदा आणि सुव्यवस्थेचे रक्षण करायला, पोलीस खाते असमर्थ ठरले आहे.

घटना राजस्थानातली असली तरीही, जुनाट अंधश्रध्दा, रूढी, परंपरांच्या विळख्यात अडकल्यानेच, कोवळ्या मुलींचे आयुष्य उध्वस्त कसे होतेे, यावर झगझगीत प्रकाशझोत टाकणारी आहे.

चित्रतपस्वी भालजी उर्फ बाबा पेंढारकर यांना दादासाहेब फाळके पुरस्कार जाहीर झाला. तो स्वीकारायसाठी दिल्लीच्या समारंभाला जायसारखी बाबांची प्रकृती नव्हती. त्यांचे वय झाले होते. तेव्हाचे केंद्रीय माहिती मंत्री अजित पांजा यांनी, कोल्हापुरात येवून त्यांना हा पुरस्कार समारंभपूर्वक अर्पण केला. सत्काराला उत्तर देताना बाबांनी, चित्रपटसृष्टीद्वारे आपण राष्ट्रजागृती घडवायचा प्रयत्न केला. त्याची नोंद सरकारने घेतली.

येत्या वर्षभरात होणाऱ्या लोकसभेच्या निवडणुकीच्या मोर्चेबांधणीचा भाग म्हणून, केंद्रातल्या कॉंग्रेसच्या नेतृत्वाखालच्या संयुक्त पुरोगामी आघाडीच्या सरकारने, "भारत निर्माण अभियाना'ची धडाक्याने अंमलबजावणी सुरू केली आहे.

स्थळ : उत्तर प्रदेशातल्या बुलंद शहर  जिल्ह्यातल्या मदनापूर गावातली पंचायतीची इमारत.   दिनांक : 12 मे 2013.   वेळ : सायंकाळी 6. पंचायतीच्या व्यासपीठावर 17/18 वर्षाची युवती उभी. याच अभागी युवतीच्या जाहीर लिलावाचा तमाशा बघायला हजारोंची गर्दी. युवतीला विकायसाठी घेऊन आलेला युवक तिची लिलावाची किंमत पुकारतो. ती असते 30 हजार रुपये. या सुंदर युवतीला विकत घ्यायसाठी जमावातून बोली सुरू होते. शेवटी साठ हजार रुपयांपर्यंत बोली जाते.

म्हैसूर जिल्ह्यातल्या सिध्दरामन हुंडी या गावातला सिध्दरामय्या गौडा हा गरीब कुटुंबातला मुलगा कधीकाळी कर्नाटकचा मुख्यमंत्री होईल, असे त्याच्या बालमित्रांना वाटलेही नसेल. पण, नियतीने तसे घडवले आहे. कुरुबा या मागासवर्गीय जमातीत 12 ऑगस्ट 1948 रोजी जन्मलेल्या, सिध्दरामय्या यांच्या घराण्यात, एका मुलाला देवाच्या-सिध्दरामय्याच्या सेवेसाठी सोडायची प्रथा होती. त्याच्या वडिलांनी त्याला तसे सोडले.

बिरबल बादशहाची एक गोष्ट आहे. मूलबाळ नसलेल्या एका विवाहित महिलेनं एका मातेचं तान्हं बाळ पळवलं. आपलं बाळ हरवल्याच्या-कुणी तरी नेल्याच्या घटनेनं तिचं काळीज फाटून गेलं होतं. ती दु:खानं व्याकूळ झाली होती. आपलं बाळ शोधून द्यावं, अशी विनंती तिनं सरकार दरबारी केली. सरकारच्या सेवकांनी तिचं बाळ पळवून नेलेल्या त्या महिलेेला शोधून काढलं. पण ती हे बाळ पळवून आणल्याचं काही कबूल करेना. या बाळाची जन्मदात्री-आई मीच आहे, हा हेका ती सोडत नव्हती.

लोकसभेत "वंदे मातरम्‌' या राष्ट्रगीताचा घोर अवमान करणारे बहुजन समाज पक्षाचे खासदार शफीकुर रेहमान बर्क, यांनी आपल्या धर्मग्रंथांचा दाखला देत, यापुढेही या राष्ट्रगीताचा असाच अवमान करेन, अशी विषारी गरळ ओकून आपल्या बेईमानीचे दर्शन देशवासीयांना घडवले आहे. संसदेच्या अधिवेशनाच्या शेवटच्या दिवशीही बुधवारी लोकसभेत प्रथेप्रमाणे "वंदे मातरम्‌' गीताची धून सुरू झाली.